قالب وبلاگ


در رهگذر زمان
علمي آموزشي در زمينه ي جغرافيا و برنامه ریزی شهری ،تاريخي , اجتماعي و...  
پيوندهای روزانه

مقدمه

به نام خداوند بخشنده ومهربان که هستی وتمام مخلوقات را آفرید جهانی را آفرید که پر ازشگفتی و رمز و راز است ما در این تحقیق قصد داریم ابتدا با معرفی زمین شناسی وپی بردن به ریشه لغوی آن سپس به کاربرد کامپیوتر در زمین شناسی و کابرد واهمیت مطالعه زمین شناسی در موارد مختلف بپردازیم  امیدواریم از مطالعه این مجموعه استفاده کافی را ببرید.

الف :زمین شناسی تاریخی


ریشه لغوی
زمین شناسی تاریخی از دو کلمه Historical به معنی تاریخی و Geology به معنی زمین شناسی گرفته شده است.
دید کلی
زمین شناسی تاریخی ، شاخه مهمی از علم زمین شناسی است که از تاریخ تحولات و تکامل تدریجی زمین و حیات وجود در آن از ابتدای تشکیل تا به امروز بحث می‌نماید. از این رو زمین شناسی تاریخی ارتباط بسیار نزدیکی با چینه شناسی ، فسیل شناسی و ژئوکرونولوژی دارد. سیر تحولات پوسته زمین اعم از قاره‌ای و اقیانوسی ، منشا و موقیت قبلی و اولیه قاره‌ها ، زمان جدایش آنها ، تشکیل اقیانوس ، منشا حیات و سیر تکاملی آنها در زمان‌های مختلف زمین شناسی ، همچنین کوهزایی‌ها و زمان آنها ، از جمله فرآیند‌هایی هستند که در طول تاریخ زمین رخ داده‌اند و در تقسیم بندی عمر زمین به دوره‌های زمین شناسی نقش اساسی دارند.
روش زمین شناسی تاریخی آن است که از طریق مطالعه ساختمان کنونی ، اثرات و شواهد پدیده‌های مختلف به چگونگی وقوع و شکل گرفتن آنها پی برده می‌شود. اطلاعات حاصل از یادگیری تاریخ زمین بسیار با ارزش است. برای مثال امروزه زمین شناسان دریافته‌اند که نفت و گاز اغلب بر روی گنبدهای نمکی تجمع پیدا می‌کنند و یا ذغال سنگ‌ها معمولا در آب و هوای گرم و مرطوب و محیط‌های مردابی بوجود می‌آیند، از طریق مطالعه گذشته زمین می‌توان به چنین محیط‌های رسوبی و یا آب و هوای دیرینه پی برده و در نتیجه راه را برای اکتشاف منابع مذکور هموار نمود.
 

تاریخچه زمین شناسی تاریخی
   انسان از بدو خلقت می‌کوشیده که محیط خود را بشناسد،· انسان اولیه از مشاهده پدیده‌ هایی مانند : زلزله  آتشفشان و باد و باران به تفکر پرداخته و برای بقای زندگی تلاش نموده تا محیط خود را بهتر بشناسد. زمین شناسی تاریخی یکی از شاخه‌ های متنوع زمین شناسی است که همزمان با پیشرفت این علم بر اهمیت آن افزوده شده است.

    ویلیام اسمیت (1839-1769) مهندس معدن طی تجربیات 24 ساله خود علم چینه شناسی و زمین شناسی تاریخی را بنیانگذاری نمود. وی به پدر چینه شناسی معروف شده است

     انتشار کتاب تئوری زمین) توسط جیمز هاتن توجه مردم را به اهمیت مطالعه زمین و تاریخ آن جلب نمود. هاتن نشان داد که فسیلها بقایای حیات گذشته بوده و برای تعیین سن نسبی زمین می‌توان از آنها استفاده نمود بعد از کشف مواد رادیواکتیو در اوایل قرن جدید برای تعیین سن زمینی و تنظیم جدول زمانی آن از این مواد استفاده شد. تئوری تکتونیک صفحه‌ای وگنر (1915) به حل مسائل مهم زمین شناسی کمک زیادی نمود      

با اینکه امروزه اطلاعات زیادی از زمین و تحولات آن کسب شده است،ولی مسائل دیگری نیز لاینحل باقی مانده که کشف و حل آنها بر عهده زمین شناسان جوان خواهد بود.
تولد زمین

    حدود 10 میلیارد سال قبل ستاره که از هیدروژنن اولیه زاده شده بود منفجر گردید و بقایای اتم‌های هیدروژن و هلیم و سایر عناصر سنگین آن ستاره در فضا آزاد شد. پنج میلیارد سال بعد خورشید و بیش از یکصد تریلیون اجرام کوچک و بزرگ سماوی متشکل از مواد مختلف گازی ، جامد و یخ در مدارهای مختلف به دور خورشید به گردش درآمده‌ اند و تدریجا نه سیاره به طور مستقل (در اثر افزایش قدرت جاذبه و وزن و حجم) در منظومه شمسی شامل عطارد_ زهره _ زمین _ مریخ _ مشتری_ زحل_ اورانوس_ نپتون و پلوتو و قمرهای آنها به وجود آمدند.

 حرارت کره زمین پس از تولد به تدریج رو به کاهش نهاد و جو زمین به حد و نقطه بحرانی رسید که دیگر نتوانست بر تراکم خود بیافزاید و ابرها بجای ضخیمتر شدن  رطوبت خود را به صورت باران بر زمین سرازیر نمودند. بارندگی‌ها تا میلیونها سال ادامه یافت تا سرانجام نواحی ژرف و عمیق زمین را پر کرد که به آسانی در آب حل می‌شود در آب دریا‌ها حل گردید و موجب تشکیل رسوبات آهکی گردید و بدین ترتیب بطور مداوم دی اکسید کربن از جو زمین به اقیانوس منتقل گردید.
تقویم زمین شناسی

     از مدتها قبل زمین شناسان با توجه به ترتیبی که در ته نشینی لایه‌های مختلف پوسته زمین وجود دارد سعی در تدوین جدولی نمودند تا بتوانند هر لایه را در جای خود ترسیم نمایند.
در اواخر قرن هفدهم زمین شناسانی که در ایتالیا و آلمان کار می‌کردند یک ستون چینه شناسی سه قسمتی درست کردند. بعدا توسط ورنر پوسته زمین به پنج قسمت تقسیم شد. ورنر طرح تقسیمات خود را بر مبنای منشا سنگها قرار داد ولی بعد دریافت که برای ایجاد نظم و ترتیب کامل در ستون چینه شناسی به یک ستون استاندارد در مقیاس جهانی نیاز است. اساس طرح ورنر بر پایه نظریه‌های هاتن و پلوتو نیست‌ها بود. نهایتا طراحی توسط اسمیت در انگلستان و کوویر در حوزه پاریس ارائه شد که بر مبنای فسیلها بنا شده بود.
 در اوایل قرن هجدهم زمین شناسان با ادغام نظریه‌های استنو هاتن  اسمیت و کوویر دریافتند،ترتیب پیچیده‌ای در سنگهای پوسته زمین وجود دارد که می‌تواند نماینده ستون چینه شناسی باشد. مطالعه بر روی ستون چینه شناسی تا قرن نوزدهم بطول انجامید تا در نتیجه جدولی تدوین شد که امروزه از آن استفاده می‌شود.
واحدهای زمانی زمین شناسی
در اواخر قرن 19 زمین شناسان متوجه اهمیت و لزوم جدا کردن تقسیمات زمان زمین شناسی و سنگها رسوبی نموده در طول زمان شدند. بر همین اساس واحدهای چینه شناسی را به واحدهای زمانی و واحدهای زمانی سنگ شناسی تقسیم نمودند.

 واحدهای زمانی سنگ شناسی به ترتیب عبارتند از:
بیوزون
ساده‌ترین و اولین واحدی که در تقسیم بندی زمان طبقات رسوبی به کار می‌رود، بیوزون است. بیوزن می‌تواند مجموعه رسوباتی را شامل شود که در آن یک گونه فسیلی جانوری با ارزش چینه شناسی مشخص قرار داشته باشد.
اشکوب
 بعد از بیوزن واحد بزرگتری که از لحاظ زمانی- سنگی به کار می‌رود،اشکوب است. اشکوب شامل مجموعه طبقات مربوط به رسوبات دریایی با فسیل‌های شاخص است که در مکان معینی دقیقا مطالعه شده است.

 معمولا نام اشکوب را از اسم محلی که اولین بار مطالعه شده است گرفته و یکی پسوند «ian» به آن اضافه می‌کنند. مثلا اشکوب لوتسین از کلمه لوتس نام قدیمی شهر پاریس گرفته شده است هر اشکوب چند بیوزون را شامل می‌شود. به عنوان مثال اشکوب کامپانین در حوضه پاریس از دو بیوزون تشکیل گردیده است. چنانچه یک اشکوب شامل بیوزن‌های متعدد باشد آن را به زیر اشکوب تقسیم می‌کنند. واحد اصلی کرونوستراتیگرافی که در مطالعات چینه شناسی مورد استعمال بیشتری دارد،اشکوب است.
سیستم
مجموعه چند اشکوب یک سیستم را به وجود می آورد. نام هر سیستم از نام یک ناحیه مشخص ،یا سری رسوبات به خصوص و یا از نام فسیل‌های خاص اشتقاق می‌یابد.
به عنوان مثال در حالت اول در دوران پالئوزوئیک نام سیستم دونین از ناحیه دون (Devon) واقع در جنوب غرب انگلستان و در دوران دوم سیستم ژوراسیک از ناحیه ژورا (Jura) واقع در بین آلمان و فرانسه گرفته شده است.
در حالت دوم نام سیستم کربنیفر از رسوبات کربن‌دار(ذغال‌دار) و همچنین نام سیستم کرتاسه از کلمه یونانی کرتا به مفهوم رسوبات کربناته مشتق شده است.
سرانجام در حالت سوم دوره نومولیتیک که یک زیر سیستم به شمار می‌رود و مترادف پالئوژن است،نامش از فسیل نومولیتس اخذ گردیده است.
بعضی از سیستم‌ ها به زیر سیستم نیز تقسیم شده است. مثلا سیستم ژوراسیک به زیر سیستم‌های لیاس ،دوگر و مالم تقسیم شده است.
دوران (Erathem)
سرانجام چند سیستم یک دوران را تشکیل می‌دهند. که تعریف دوران بر اساس دلایل و شواهد دیرینه شناسی ، چینه شناسی ، تغییرات مهم در عالم جانوری و گیاهی یا به عبارت دیگر تکامل موجودات و همچنین دوره‌های کوهزایی است.

 

 

 ب :كاربرد كامپيوتر در جغرافيا

كامپيوترها از اوايل دهه ي 1950 به صورت تجاري وارد بازار شدند ولي در سال هاي اوليه مورد استقبال جغرافي دانان قرار نگرفتند ،در اواخر دهه ي 1950 واوايل دهه ي1960 علوم جغرافيا دچار تحولات فلسفي و تغييرات عميق در روش تحقيق شدند.اين تحولات (انقلاب كمي) ناميده شدند.

تحولات مذكور زمينه را براي تغييرات بنيادي در جغرافيا هموار نمودند.كمي گرايي در جغرافيا و همزماني آن با عرضه ي كامپيوتر ها در سال هاي پاياني دهه ي 1950 واوايل دهه ي1960 توجه جغرافي دانان را به استفاده از كامپيوتر بر انگيخت ولي در اين زمان ها كه فقط يك دهه از زمان عرضه ي تجاري كامپيوتر به بازار مي گذشت مشكلاتي در پيش روي پژوهشگران قرار داد.

استفاده از كامپيوتر ضرورتا مي بايست در قالب برنامه نويسي تا قبل از ارايه ي اولين زبان برنامه نويسي سطح بالا در سال 1959 تخصص ويژه اي در زمينه ي سخت افزار و نرم افزار كامپيوتر نياز داشت.در ايالات متحده ي امريكا از جمله اولين پژوهشگران جغرافيا كه عملا كامپيوتر را در تحقيقاتشان به كار گرفتند مي توان از گاريسون و توبلر نام برد .آنها در زمينه ي ميزان برداشت غلات از زمينه هاي كشاورزي با استفاده از كارتوگرافي داده هايي بدست آوردندو براي كار طبقه بندي داده ها تعيين جداول و استنتاج آماري برنامه نوشتندو برنامه هايشان را بوسيله ي كامپيوتر اجرا كردند.

در بريتانيا موزرواسكات در مطالعات ساختاري شهري و كوپ پاك در زمينه ي ترسيم اطلس جغرافيايي كشاورزي از اسكاتلند و از امكانات پردازشي كامپيوتر در زمان بخوبي استفاده كردند

دراين دهه ترانزيستوروارد تكنولوژي كامپيوتر شدند. ورودترانزيستور وجايگزيني حافظه هاي مغناطيسي به جاي حافظه هاي لامپي حجم كامپيوترها را به صورت قابل ملاحظه اي كاهش داد، بر سرعت آنها افزود و مصرف آنها را كاهش داد.اين تحول سخت افزاري در سالهاي پاياني اين دهه با يك تحول نرم افزاري نيز همراه  گشت.اولين برنامه مترجم براي يك زبان سطح بالا نوشته شدهو كار برنامه نويسي نيز بسيارآسانتر شد.در نتيجه گروه بيشتري به استفاده مستقيم از كامپيوتر روي آوردند.در اين سالها جغرافيا نيز همانند بسياري ديگر از شاخه هاي علوم به ويژه علوم انساني باكامپيوتربيگانه بود .از آغاز دهه ي 1960 رفته رفته ولي به كندي بعضي از جغرافي دانان به استفاده از كامپيوتر روي آوردند ودر همين سالها انقلاب كمي ،يعني خروج جغرافيا از كيفي گرايي وتوصيف محض روي داد.بهره وري كامپيوتر در جغرافيا از سال1975 روزبه روزخودر بيشتر نشان مي داد كار تا انجا پيش رفت كه حتي بسياري از دستگاههاي جانبي وحتي انواعي از ميكروكامپيوتر بيشتر براي تحقيقات جغرافي ساخته شدند .


سال هاي توسعه ي كاربرد كامپيوتر در جغرافيا

  از نيمه ي دوم دهه ي 1970،قيمت كامپيوتر ها كاهش قابل ملاحظه اي يافت.با كاربرد تكنولوژي ريز پردازنده ها در سخت افزار كامپيوتر ابتدا كامپيوتر هاي خانگي و سپس كامپيوتر هاي شخصي بسيار ارزان قيمت ،قابل حمل و بي نياز از شرايط ويژه نگه داري به تعدادي روز افزون ساخته و به بازار عرضه شده اند.

هماهنگ با توسعه و گسترش سخت افزار ونرم افزار كامپيوتر نيز در راستاي پيشرفت سريع قرار گرفت.نسخه هاي متعدد از زبان هاي سطح بالا (برنامه هاي مترجم و مفسر )و بسته هاي كاربردي متنوع با مزيتهاي نسبت هاي نسبي سهولت فراگيري و گستره ي وسيعتر كاربرد يكي  بعد از ديگري نوشته يا توليد گرديده وبه بازار عرضه شدند.همراه با  اين تحولات استفاده از كامپيوتر بويژه در شاخه هاي كامپيوتر و علوم مهندسي و خدمات فراگير شد و در مورد جغرافيا شديد اغراق نباشد اگر بگوييم جغرافيا و كامپيوتر در هم أميختند.

اگر چه كاربرد كامپيوتر در جغرافيا قدري ديرتر از رشته هاي علوم پايه و مهندسي أغاز شد(از آغاز دهه ي 1960 يعني 15 سال بعد از توليدكامپيوتر هاي اوليه و 10 سال بعد از عرضه ي تجاري كامپيوتر ها )،اما بعد از شروع بويژه در دو دهه ي اخير رشد آن حيرت انگيز بوده است .در ابتدا جغرافيدانان براي تعيين شاخص هاي آماري مركزي و پراكندگي مثل ميانگين و واريانس ،طبقه بندي داده ها ،تدوين جداول آماري و بالاخره تحليل هاي آماري روي شاخص هاي مركزي ،پراكندگي و همبستگي از توان محاسباتي و سرعت كامپيوتر با اجراي برنامه هايي كه خود غالبا به زبان fortran مي نوشتند بهره بردند

 

رقومی گر(Digitizer)

رقومی گر یا دیجیتایزر که خطوط تصویر پیوسته را به کدهای دیجیتالی تبدیل می کند و به منظور رقومی سازی نقشه ها بکار می رود ، از جمله سخت افزارهای مورد نیاز یک پایگاه داده های جغرافیایی می باشد.
دیجیتایزر یک سطح مستطیلی دارد که با اجزای الکترونیکی پوشیده شده است و پس از قرار دادن نقشه روی آن ، می توان نقاط مختلف نقشه را نشانه گذاری و نقشه را وارد رایانه کرد.
اجزای دیجیتایزر (میز دیجیتایز) : صفحه یا سطح دیجیتایزر ، سیستم اتصال به رایانه ، ماوس دستی ، خط فرمان ورود اطلاعات و توصیفات به سیستم. شكل زیر دستگاه رقومی گر را نشان مي دهد.

 

 

 

رقومی سازی (Digitizing) : دیجیتایزینگ یا رقومی سازی ، تکنیک تبدیل نقشه های سنتی یا کاغذی و یا سایر مدارک گرافیکی به داده های رقومی سازگار با فرمت برداری (vector) را گویند. شكل زیر عمل رقومی سازی نقشه را نشان می دهد.
با توجه به اینکه کلیه دستگاههای جانبی کامپیوتر ابتدا باید توسط نرم افزار مربوطه نصب و راه اندازی شوند که به این عمل نصب درایور (Driver Installation) می کویند ، قبل از هر عملی درایور مربوط به دستگاه رقومی گر نیز باید نصب و راه اندازی شود. لازم به ذکر است که CD مربوطه توسط کارخانه سازنده بهمراه دستگاه تحول و توسط شرکت پشتیبانی کننده قابل نصب می باشد. در صورت مفقود شدن CD می توان از طریق اینترنت از سایت مربوطه نرم افزار نصب را دریافت نمود.
عمل رقومی سازی نقشه ها را می توان بتوسط نرم افزارهای مختلفی از جمله MicroStation , Auotocad , ArcView و ArcGIS انجام داد. قبل از شروع عمل رقومی سازی با هر نرم افزاری باید تنظیمات مربوط به لوح دستگاه توسط دگمه های مربوطه که معمولاٌ در سمت چپ پائین لوح قرار دارند ، طبق راهنمای دفترجه یا CD مربوطه انجام و سپس ضمن چسباندن و ثابت کردن نقشه کاغذی روی لوح ، نسبت به تعریف و ورود مختصات چهار گوشه نقشه در سیستم تصویر مورد نظر اقدام نمود. این عمل از طریق منوهای مربوطه نرم افزارهای رقومی سازی که به تعدادی از آنها اشاره شد ، انجام می گیرد.

ج :اهميت و لزوم مطالعه و بررسي زمين شناسي نظامي(Military Geology)

آگاهي از زمين شناسي نظامي براي انجام مأموريتهاي نظامي امري مسلم است. مطالعه و بررسي زمين شناسي نظامي بعنوان بخشي از مرحله طرح ريزي، وقتي شروع مي شود که يک مأموريت جديد از طرف قرارگاه فرماندهي رده بالا دريافت مي گردد و فرمانده ضمن پرداختن به شرح جزئيات مأموريت، آن را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد. گام بعدي برآورد وضعيت مي باشد. برآورد وضعيت دربرگيرنده مأموريت از نظر نيروهاي خودي، نيروي دشمن و تجزيه و تحليل زمين شناسي نظامي از ويژگيهاي مشخصه عمليات مي باشد. راههاي ديگر براي اجراي مأموريت در نظر گرفته مي شود و مورد ارزيابي قرار مي گيرد. فرمانده روي روش انجان کار تصميم مي گيرد و دستوراتي را براي نتيجه آن صادر مي کند. نتايج مرحله طرح ريزي به منزله مأموريتهايي براي يگانهاي تابعه تلقي مي شود. با دريافت اين مأموريتهاي جديد، رده پايين تر يکي پس از ديگري دور جديدي از طرح ريزي را آغاز مي کنند که برآورد بيشتري از وضعيت و تجزيه و تحليل زمين ريخت شناسي (Geomorphology) مناطق جديد عمليات از آن جمله است.

منطقه عمليات يک ناحيه زمين شناسي است که از طريق مأموريتهاي نظامي، تعيين مي شود. اين منطقه شامل محلي است که به وسيله نيروها و جنگ افزارهاي تحت کنترل يک فرمانده بطور مستقيم تحت تأثير قرار مي گيرد. اين منطقه با توجه به مناطق اشغال شده به وسيله نيروهاي دشمن متخاصم و عوارض زمين تعيين مي شود و به عنوان هدفي است که بايد تصرف شود يا حفظ گردد. منطقه اي که بوسيله يگانهاي خودي مجاور حفظ مي شوند، منطقه پشتيباني خود سازمان نظامي مي باشد. يک فرمانده، به دانستن همه چيز درباره منطقه عمليات و رويدادهاي مهمي که در سطح وسيعي هستند و به منطقه عمليات مربوط مي شوند، علاقه مند است. فرمانده ممکن است منابع شناسايي را براي پاسخگو بودن در زمينه مسائل مهم تعيين کند و يا اطلاعات مربوط به اين مسائل را از قرارگاه رده بالاتر فرماندهي تقاضا نمايد. زمين شناسي نظامي، بخشي از اطلاعات نظامي است که مسئوليت آن به عهده افسر اطلاعات نظامي است. جمع آوري اطلاعات در زمينه ويژگيهاي طبيعي و مصنوعي زمين و در زمينه عوامل انساني در صحنه عمليات يه در منطقه عمليات، اغلب به وسيله بخشها يا سازمانهاي اطلاعاتي انجام ميشود. در واژه هاي اطلاعاتي، اطلاعات رزمي با تجزيه و تحليل زمين و اطلاعات استراتژيکي با تجزيه و تحليل صحنه عمليات تطبيق مي کنند.

قلمرو زمين شناسي نظامي سه بعدي است، زيرا جنگ در اقيانوسها، در زير سطح زمين، در جو، در بالاي سطح زمين و در جنگ زميني، روبروي سطح زمين به وقوع مي پيوندند. فاکتورهاي زمان و بعد مسافت و اهميت نسبي مواضع در مواقع پرتاب مهمات به وسيله هواپيما با پرتاب موشک و يا از طريق ماهواره، معاني مشخصي را به خود اختصاص ميدهند. زيردرياييها، هواپيماها و ماهواره ها در مدار زمين با امکان استفاده از ايستگاههاي فضايي داراي سرنشين در برآورد کردن وضعيت مطلوب، بايد مورد توجه قرار گيرد. اين برآورد وضعيت تا مرز بيروني جو را شامل مي شود. زمين شناسي نظامي از آخرين و جديدترين فن آورري و روش شناسي استفاده مي کند. ماهواره هاي زميني در ژئودزي و نقشه برداري مورد استفاده قرار مي گيرند. عکاسي و عکسبرداري هوايي و فضايي در کارتوگرافي، تجزيه و تحليل زمين مورد استفاده قرار مي گيرند. رايانه ها براي محاسبه فاکتورهاي زمان و فضا و محل دقيق هدفها و جمع آوري اطلاعات، مديريت و تجزيه و تحليل داده هاي زمين شناسي مورد استفاده قرار مي گيرند. روشهاي جديد مدل سازي و تجزيه و تحليل فضايي نيز براي مسائل زمين شناسي نظامي بکار گرفته مي شوند.

در بسياري از فعاليتهاي نظامي بدون تأکيدي به عنوان زمين شناسي نظامي، از اصول و مباني آن استفاده مي شود. تجزيه و تحليل منطقه عملياتي هميشه بخشي از خط مشي تاکتيکي است و تجزيه و تحليل صحنه جنگ يک بخش استثنايي از شيوه اطلاعاتي است در حالي که زمين شناسي سياسي- نظامي در مطالعات استراتژيک نظامي- سياسي مورد استفاده قرار مي گيرد.

مسائل زمين شناسي نظامي

در زمين شناسي نظامي، تأثير و کاربرد زمين شناسي طبيعي و انساني در طرح ريزيهاي عملياتي و يا اجراي عملياتي مورد بررسي قرار مي گيرد و ارزش و اهميت نظامي عوامل مختلف زمين شناسي با حرکتهاي واحدها و نيروهاي عمده با توجه به سمت و سوي تهديدات مورد توجه است.

زمين شناسي نظامي در گذشته نيز تأثير قابل توجي روي عمليات نظامي داشته است. زمستان روسيه در شکست ناپلئون و هيتلر نقش مهمي ايفا نمود. اشکال طبيعي قابل دفاع زمين (Cuestas) واقع در شمال پاريس به فرانسه کمک کرد تا جلو پيشروي نيروهاي آلماني را در سال 1914 بگيرد. گستردگي چين، سعي و تلاش نيروهاي ژاپن را براي تسلط نظامي در دهه 1930 ميلادي نقش بر آب نمود. حصارهاي واقع در نورماندي، پيشروي متفقين را در سال 1944 متوقف ساخت. زمين ريخت شناسي (geomorphology) منطقه خليج فارس اين امکان را در سال 1991 ميلادي براي تکنولوژي آمريکا فراهم ساخت که توانست ارتش عراق را در مدت زمان کوتاهي سرکوب کند.

 


شکلي شماتيک از Cuestas

 

 

بطور منطقي بايد باور داشت که زمين شناسي نظامي روي مسئله رزم در آينده تأثير بسزايي خواهد داشت. در نتيجه ارزش زمين شناسي نظامي در اين است که اثرات منطقه عمليات را با شيوه تجزيه و تحليل فضا و محيط تلفيق مي نمايد.

بررسي هاي نظامي

زمين شناسي نظامي، دانشي است که در زير مجموعه يکي از تعاريف جامع و فراگير علوم زمين شناس قرار مي گيرد، تأثير محيط طبيعي و فرهنگي بر خط مشي نظامي/ سياسي، طرحها، برنامه ها و انواع عمليات رزمي و پشتيباني در جهان، منطقه اي و محلي را مورد بررسي قرار مي دهد. فاکتورهاي کليدي که مستقيماً روي دامنه کلي فعاليتهاي نظامي تأثير دارد از قبيل (استراتژي، تاکتيک و دکترين)، فرماندهي، کنترل و ساختارهاي سازمان دهي شده، ترکيب بهينه اي از زمين، نيروهاي زميني، هوايي و دريايي، هدف گيري، بررسي و توسعه، آماد و تخصيص اسلحه، تجهيزات و لباس همراه با نگهداري، سازندگي، پشتيباني پزشکي، تعليم و تربيت و آموزش، در جدول زير نشان داده شده است:

 

عوامل فيزيکي ( طبيعي)

عوامل فرهنگي (انساني)

روابط مکاني و فضايي

توپوگرافي و آبراهه

زمين شناسي و خاک

پوشش گياهي

اقيانوس و خطوط ساحلي

آب و هوا و اقليم

روشنايي روز و تاريکي

گراني سنجي و مغناطيس سنجي

 

ريشه هاي باستاني و نژادي

ساختار هاي سياسي زبان و مذهب

صنايع و کاربري اراضي

شبکه هاي حمل ونقل

ارتباط از راه دور

تاسيسات نظامي

 

 

1) عوامل فيزيکي (طبيعي)

روابط مکاني و فضايي بدون هيچ ترديدي از اهم مباني و عوامل زمين ريخت شناسي(Geomorphology) است که با اندازه، موقعيت و شکل نواحي زمين همراه با حضور و شکل گيري موقعيت آبهايي که در مسير پيشروي نظامي حايل هستند، ارتباط پيدا مي کند. وضعيت نسبي و روشهاي ترابري، زمان انتقال و جابجايي نيروها را بين دو مکان تعيين مي کند. در اينجا، طول، عرض و مساحت، ميزان فضاي مانور در دسترس و امنيت و آسيب پذيري نسبي نقاط کليدي را در هر ناحيه تعيين مي کنند.

شکل و مشخصات زمين، نوع آرايش نظامي را تعيين مي کند. ناهمواريها، الگوهاي آبراهه ها، زمين شناسي و خاک موضوعات مرتبط با هم هستند. استراتژيستهاي رده بالا، خلبانان و فضانوردان، کوهها، دره ها، فلاتها و جلگه ها را مي بينند. سربازان خط مقدم که بجاي تصاوير بزرگ از مناظر با جزئيات سر و کار دارند، داراي ديد متفاوت و وسيعي از عوارض هستند.

پوشش گياهي طبيعي از صورت انبوه تا مناطق تقريباً بدون پوشش گياهي، متغير هستند. مناطق توندراي بدون درخت، جنگلهاي کاج تايگا که بيشتر منطق سيبري را مي پوشاند، جنگلهاي باراني حاره اي، علفزارهاي بلند، خارستانها و نوحي پوشيده از کاکتوس، هر کدام محيط نظامي مربوط به خود را مي طلبد.

از آنجا که تقريباً 75 درصد سطح کره زمين را آب فرا گرفته است و اقيانوس آرام خود به تنهايي مناطقي از تمام قاره ها و جزاير را دربرميگيرد، لذا به اعتقاد دريانوردان، اهميت اقيانوسها غير قابل اغراق است. درياها و درياچه هاي بزرگ مثل کارائيب، خزر و مديترانه، سرزمينهاي بزرگي را از هم جدا مي کنند. بادها، جزر و مد، اختلاف دماي آبها، ميزان شوري آب باعث اين مي شود که نتوان از کشتي ها و زيردريايي ها آنطور که بايد استفاده کرد. تنگه ها، کانالها، صخره هاي دريايي و ديگر اشکال توپوگرافيکي همين نقش را در کنار سواحل بازي مي کنند.

جو زمين نيروهاي مسلح را در هر نقطه اي که باشند، خواه در بالا يا در خشکي و يا روي دريا، احاطه مي کند. دما، بارش (به اشکال باران، تگرگ، يخ، برفابه يا برف)، بادها و رطوبت نسبي همراه با روشنايي روز و تاريکي، دستورات نظامي را در زمان جنگ و يا صلح، تحت الشعاع خود قرار مي دهند چرا که آنها بطور موثري در زمانبندي، انتقال و پشتيباني اثر گذار هستند. بنابراين اگر به اين پديده هاي طبيعي و پيامدهاي آن در هر گونه عملياتي توجه خاص نشود، طراحان و فرماندهان دست اندر کار عمليات بايد بهاي سنگيني را بپردازند. تاريخ مکرراً شاهد ارتشهايي بوده است که بر اثر فرو رفتن تجهيزات و ادوات جنگي در عمق گل و لاي به کلي از هرگونه حرکت و پيشروي باز ايستادند. ناوگانهاي عظيم دريايي همانند ناوگان نيروي دريايي اسپانيا بر اثر ناديده گرفتن شرايط طبيعي از مسر خارج شده و به سرنوشت شومي گرفتار آمدند و بمب افکن هايي بر اثر تندباد يا مه از پرواز باز ايستادند و مثل يک پرنده کوچک بال و پر شکسته محکوم به زمين شدند.

 

 

 


سقوط يک بمب افکن بر اثر مه گرفتگي

 

 

چهارمين عنصر برجسته زمين شناسي پس از سه عنصر زمين، دريا و هوا، فضاي درون و بيرون جو است که بخش کوچکي از آن براي اهداف نظامي مورد بهره برداري قرار گرفته است.

2) عوامل فرهنگي

مردم در بالاي ليست ملاحظات فرهنگي قرار دارند که مستحق توجهات بيشتري در برنامه هاي سياسي- نظامي هستند. آمارهاي مربوط به سرشماري بيانگر اندازه جمعيت، توزيع و پراکندگي آن، گروههاي سني، درصد مردان در مقايسه با زنان و تراکم جمعيت شهري در مقايسه با جمعيت روستايي مي باشند. ديگر خصوصيات مهم نظامي شامل هوش و استعداد افراد و اطلاعات بومي، زبان، گويشها، ميزان باسوادي، سنتها، باورها، حس وطن پرستي، طرز برخورد با بيگانه (بي علاقه، با احترام، با خصومت، متنفر)، انضباط، روحيه جنگجويي، خلق و خو (تهاجمي يا انفعالي) و همينطور شيوع يکسري بيماريهاي بومي، مي باشند.

ارتباط بين گروههاي نژادي، قومي، قبيله اي و مذهبي مستلزم توجه خاص است زيرا بيگانگي (اليناسيون) در اغلب موارد منجر به درگيريهاي نظامي مي شود.

برخي از اماکن مثل زيارتگاهها، قبرستانهاي ملي، اماکن مذهبي و حتي تمامي يک شهر از نظر روانشناسي اهميت بسزايي دارند و بايد قبل از دست زدن به هر گونه عمليات، آنرا مورد توجه دقيقي قرار داد.

منابع طبيعي، کاربري زمين و صنايع که زيربناي توانايي ها و استعدادهاي رزمي و نيروي مقاومت و ايستادگي نيروهاي خودي و نبرد دشمنان را مشخص مي کند، نقش اساسي در امنيت دارند. غذا اساس ايستادگي و شکست ناپذيري را تشکيل مي دهد و تهيه مواد اوليه و امکانات و تبديل آنها به کالا و وسايل مورد نياز، از جمله ضروريات ديگر است.

عناصر سازنده اصلي عبارتند از: کشاورزي، دامپروري و شيلات، معادن و فلزات، نفت، نيروي الکتريسيته و هسته اي، امکانات آبي، ساخت کارخانه ها، کارخانه هاي سنگ، آجر، کانکريت، چوب بري و ديگر مواد ساختمان سازي.

امروزه در جهان تنها چند کشور وجود داند که از توان و پتانسيل اقتصادي برخورداراند و هيچکدام از کشورها کاملاً خودکفا نبوده تا بتوانند همه نيازهاي خود را برطرف سازند. لذا منابع خارجي براي مقاومت و ايستادگي و درجه کنترل بر آنها از نظر زمين شناسي اهميت بسزايي دارند.

شبکه هاي حمل و نقل، توانايي هاي دولتمردان و فرماندهان را جهت بکارگيري و پياده کردن نيروها در گوشه و کنار جهان تسريع يا باز مي دارد. جاده ها، راه هاي آهن، آبراهه ها، فرودگاه هاي نظامي و بنادر که در ترکيب مناسب و درستي با هم موقعيت يافته باشند، سبب سهولت مانور در جابجايي نيروها مي شود، بنحوي که مي توان بطور سريع از پايگاه هاي دور نيرو فرستاد. راههاي زميني، دريايي و هوايي سبب محدوديت و بازدارندگي تواناييها ميگردد و هزينه دستيابي به اهداف ماموريت از نظر زمان، بالا مي رود و چه بسا زندگي و حيات نيروي تحت فرماندهي را هم به خطر اندازد. کمبودهاي شديد ممکن است حتي عمليات ضروري را غير عملي سازد.

 


توسعه شبکه هاي حمل و نقل جهت سهولت جابجايي نيروها و تجهيزات

 

توسعه سيستمهاي ارتباط از راه دور

 

سيستمهاي ارتباط از راه دور (مخابراتي) از قبيل راديو، تلويزيون، تلفن، تلگراف، ماهواره هاي ارتباطي، اينترنت و کابلهاي زير دريايي، عمليات يکپارچه و مشترک نيروهاي مسلح را تسهيل مي بخشد. نوع، مشخصات و توزيع و پراکندگي تسهيلات و تأسيسات کارخانه هاي نظامي و غير نظامي در کشور مورد توجه فرماندهان و طراحان نظامي است که اميدوارند از اين تأسيسات در مواقع بحراني استفاده کنند و يا با برنامه ريزي مانع دسترسي دشمنان به تسهيلات و تأسيسات شوند. در اين خصوص، ستادهاي مرکزي، پايگاههاي فرعي، خطوط انتقال پيامها، پست انتقال، مسيرهاي آلترناتيو، استعدادها و تواناييهاي افزون، منابع انرژي و تعمير و نگهداري تأسيسات از اهميت زيادي برخورداراند.

مناطقي در زمين و در فضا، بطور معقول و منطقي نواحي همگني هستند که داراي عارضه هاي بارز توپوگرافي، آب و هوا، روئيدنيها و عوامل موثر فرهنگي بوده که بالنسبه تأثيرات يکنواخت و يکدستي در اتخاذ عمليات و طراحي نظامي اعمال مي کنند ولي بايد خاطر نشان کرد که در اين مقوله، چندين سيستم طبقه بندي در تقابل با هم قرار دارند. يکي از اين سيستمها به سطح اهميت مي دهد که ممکن است بصورت تپه ماهور يا افقي، صاف يا دنداه دار روي زمين يا زير دريا باشند. طبقه بنديهاي ديگر بر اساس نوع اقليم است مثل منطقه شمالي، فرا شمالي، حاره اي يا سرد و مرطوب، سرد و خشک، گرم و مرطوب، گرم و خشک که هر کدام داراي اختصاصات گياهي و جانوري خود مي باشند.
فضانوردان در ارتفاع 95 کيلومتري از سطح زمين، بهنگام گردش بدور زمين با پنج منطقه روبرو هستند که يکي در روي ديگري قرار گرفته است. آنها بايد از گشتکره (تروپوسفر)، پوشکره (استراتوسفر)، ميانکره (مزوسفر)، دماکره (ترموسفر) و برونکره (اگزوسفر) بگذرند تا به آن ارتفاع برسند. در آن ارتفاع جاذبه آيروديناميکي و دماي اصطکاک اهميت خود را از دست مي دهند.

نيروهاي مسلحي که بطور مشخصي براي بکارگيري در يک محيط معيني در نظر گرفته شده اند، معمولاً کارايي خود را در جاي ديگر از دست مي دهند. با تغيير شرايط آنان بايد با شرايط محيط جديد مثل توپوگرافي، شرايط آب و هوايي و سيستم هاي حکومتي آشنا شوند و تکنيکها و شيوه هاي خود را تغيير دهند و سپس اقدام به تهيه اسلحه مناسب، تجهيزات، لباس و تدارکات اسکان مناسب باشند.

آرايش بهينه براي جنگ در جنگلهاي باراني آمادگي لازم را براي روبرو شدن با گرما، رطوبت و حشرات موذي را فراهم مي آورد. اسهال و بيماريهاي خاص مناطق استوايي ممکن است بيشتر از سلاح دشمن تلفات ببار آورد. اگر نيرو احتياط لازم را بعمل نياورند و چنانچه از اسلحه و تجهيزات نظامي در مقابل رطوبت و گرد و غبار بخوبي نگهداري نگردد، در ميدان جنگ عمل نخواهند کرد. سربازان و نيروهاي پياده با لباسهاي نظامي سبک که با محيط اطراف خود استتار شده اند، بر استتار تانکها و نفربرها مقدم هستند، زيرا شناسايي هوايي در اين مورد بشدت محدود شده و فنون و تاکتيک واحدهاي کوچک در صحنه عمليات تفوق دارد. در مقابل، آرايشهاي بهينه در هواي سرد نيازمند وسايل مخصوص استتار در برف، پوتين هاي ضد آب، کيسه خواب، اسکي، تجهيزات موتوري و مخصوص ترابري در روي برف، چادر مجهز به وسايل گرمايي، ضد يخ، روغن با ويسکوزيته پايين، غذاهاي گرم با کالري بالا و باز آموزي مي باشد.

 


استتار در برف و جنگل


نحوه استتار توپخانه

 

نيروهاي دريايي که کاملاً براي جنگ در روي درياها آماده شده اند، بايد تاکتيکهاي خود را در فلات قاره تغيير دهند، زيرا بعلت نزديکي با ساحل مي توانند بارها مورد تهاجم هوايي و آتشبار توپخانه قرار گيرند. بعلاوه مينهاي دريايي، زيردريايي هاي کوچک و مردان قورباغه اي (فراگمن ها) نيز مي توانند هر آن ضرباتي را وارد نمايند و همچنين مکان مانور نيروي دريايي در فلات قاره با ساحل نزديک محدود مي گردد. بنابراين، سيستم سنجنده ها و ارتباطات که بطور موثري توانايي کار در آبهاي ساحلي را دارند، بايد با تجهيزاتي تکميل يا جايگزين شوند که براي انجام عمليات در روي آب يا داخل آب يا در عمق طراحي شده باشند. در صحنه عمليات دريايي، تمايز دوست از دشمن، کار را با مسائل پيچيده اي روبرو مي سازد که اين امر پروازهاي نظامي و غير نظامي و ترافيک دريايي را در بر مي گيرد.

 


نمايي از يک مين دريايي (سمت راست) و مردان قورباغه اي (سمت چپ)

 

مناطق نظامي و مرزهاي سياسي بندرت بر هم منطبق مي شوند، در نتيجه بيشتر کشورها داراي دو يا چند زير مجموعه زمين شناسي هستند که برنامه ريزي، تدارکات و عملياتها را پيچيده مي کند. عوامل فرهنگي اغلب بيانگر تناقضات نظامي در نواحي که از نظر توپوگرافي و آب و هوايي بهم چسبيده هستند، مي باشد.

اگر چنانچه سياستمداران، استراتژيستها و کارشناسان نظامي، عوامل و عناصر زمين شناسي را که در مقابل تغييرات فصلي، چرخه طبيعت يا اتفاقي دگرگون مي شوند را ناديده بگيرند، دچار سوانح و حوادث ناگواري خواهند شد. جنگهاي هسته اي هر چند که اينک به ادعايي ابزار بازداشته شده است، ليکن درصورت استفاده از آنها، در لحظه اي مي توانند تمام شهري را که ميدان نبرد بحساب مي آيد با خاک يکسان نمايد و يا بعد از انتشار راديواکتيو، روز را به شب ظلماني تبديل کند و لکه هاي خورشيدي بطور دوره اي خاموشي را بر دنيا حکمفرما سازد.

 


نمايي از يک انفجار اتمي که در يک لحظه همه چيز را با خاک يکسان مي کند.

  


گير افتادن نيروهاي نظامي در سيلاب

 

در تغييرات فصلي در اثر برگريزان پاييز، مخفي گاهها و پناهگاهها لو رفته و عمليات اختفاکاري بي فايده مي گردد. سرماي زودرس، رطوبت منطقه، جريانات بادهاي موسمي و غيره و پيشبيني نکردن در محاسبات نظامي باعث ضربات جبران ناپذيري در طرح ريزي عمليات مي گردد. بنابراين کارشناسان نظامي در هنگام طراحي عمليات بايد همواره تغييرات ناگهاني عوامل زمين شناسي را مورد توجه قرار داده و در تجزيه و تحليل منظور نمايد.

توپوگرافي زمين در مناطق غرب و شرق و يا جنوب و شمال، آرايش دفاعي متفاوتي را در تهاجم و آفند و يا پدافند مي طلبد. طغيان ناگهاني رودخانه اي مي تواند بهترين طرح ها و نقشه هاي نظامي را خنثي کند. پيش بيني اتفاقات ناگهاني و فصلي سبب ايجاد مشکلاتي در فعاليت مهندسي رزمي مي گردد.
همه عواملي که در بالا به آنها اشاره شد، ناشي از سطحي نگري و عدم درک صحيح از محيط است که با بهره گيري مناسب از زمين شناسي نظامي، مي توان بر بسياري از آنها فائق آمد.

نتیجه گیری:

با مطالعه این مجموعه به این نتایج می رسیم که:

1:زمین وزمین شناسی از گذشته مورد توجه واستفاده بشر بوده.

2:به تاریخچه زمین وزمان به وجود آمدن آن پی می بریم.

3:به اهمیت کامپیوتر وفناوری درمطالعات زمین پی می بریم .

4:به  اهمیت مطالعه زمین در پیشبرد اهداف نظامی پی می بریم.

منابع:

1) پايگاه علوم زمين ايران

2) ويکي پديا(Wikipedia )

3) www.esci.keele.ac.uk

 

 گردآورندگان:میثم محرمی_سید محمد موسوی تبار

 مرکز پیش دانشگاهی:جابر بن حیان م ۱۵

 

[ شنبه دهم بهمن 1388 ] [ 1:33 بعد از ظهر ] [ حسین ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

به نام هستي بخش انسان ها
اين وبلاگ در اول دي ماه 1387 توسط مدیر وبلاگ فعال گرديده و سعي دارد مطالبي در خصوص موضوعات علمي ،آموزشی با كار كرد هاي جغرافيايی،تاريخي ،اجتماعي،زمين شناسي و....را به شماخوانندگان ارجمند ارائه نمايد،باشد كه مقبول افتد و مورد رضايت قرار گيرد. انشاا...
در صورت تمایل میتوانید مطالب ارزنده خود را به ایمیل arshia141@Gmail.com ارسال نماييد تا بانام خودتان و در وبلاگ خودتان استفاده شود. . همچنین اگر نظرات خودتان را برایم ارسال کنید خوشحال میشوم . باتشكر


زندگي اطلس جغرافي ماست
که در آن نقشه استان محبت پيداست
جلگه جهد و نمکزار حسد پيدا نيست
کوه چهل چشمه عشق ارتفاعش بسيار
و فلات ايمان حول اين کوه چه وسعت دارد

موضوعات وب
امکانات سایت

آی پی رایانه شما :

 Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
کد جست و جوی گوگل
نام شما :
ايميل شما :
نام دوست شما:
ايميل دوست شما:

Powered by Night-Skin

نایت اسکین ، مرجع قالب و ابزارهای وبلاگ نویسیابزار معرفی وبلاگ به دوستان

پیغام ورود و خروج

Online User

ایران اسکین

[ طراحی : ایران اسکین ] [ Weblog Themes By : iran skin ]